Kabelraden

Programmaraden hebben gereageerd op het voorstel van de minister voor een nieuw systeem van consumenteninvloed op de kabel. Ze stuurden daarvoor een brief naar de Tweede Kamer, die meegenomen kan worden bij de behandeling van de brief op 30 november a.s. (begrotingsbehandeling OCW in Vaste Kamercommissie OCW). De inhoud van de reactie vindt u hieronder.

Programmaraden hebben al langere tijd een brede ervaring met consumentenvertegen-woordiging bij de samenstelling van het radio- en tvpakket. Omdat de ervaringen zo uiteenlopend zijn - de regio's en de kabelexploitanten zijn immers ook zeer verschillend - is er ook een breedte van opvattingen onder programmaraden over het voorstel. De onderstaande punten worden breed gedragen onder programmaraden, maar ook andere geluiden komen voor.

De algemene conclusie is dat het voorstel voor een "waarborgmodel" op veel plaatsen veel beter moet worden aangezet en uitgewerkt dan nu het geval is. Vooral waar het de volgende punten betreft:

-  onafhankelijkheid marktonderzoek en klantenraden;

-  mogelijkheid voor regionale verschillen, zowel bij klantenraden en onderzoek als in tv- en

   radio-aanbod;

-  goede financiële basis voor marktonderzoek en klantenraad;

-  duidelijke afspraken over handhaving en termijnen;

-  pluriformiteit en omvang van het tv- en radiopakket en de adviezen van de klantenraden;

-  klachten en bezwaarprocedure voor klanten.

1. Onafhankelijkheid

De gewenste onafhankelijkheid moet beter worden gewaarborgd. Dat geldt in ieder geval bij:

a. marktonderzoek.

Het marktonderzoek kan geen vervanging zijn van de invloed van de klantenraad. Wel kan het goed inzicht geven in de wensen van klanten. Om dat inzicht te krijgen is het belangrijk dat het onderzoek daadwerkelijk onafhankelijk van de kabelexploitant wordt uitgevoerd. De klantenraad moet een rol spelen bij die borging.

Wij stellen voor dat er alleen onderzoek wordt opgedragen nadat de klantenraad daarover zijn mening heeft kunnen geven. Ook de interpretatie van het onderzoek en de uitleg naar klanten daarover vindt altijd plaats in samenspraak met de klantenraad. Daarnaast ligt het voor de hand dat het Commissariaat voor de Media regels stelt waaraan alle onderzoeken en opdrachtverlening moeten voldoen, bijvoorbeeld over de te gebruiken onderzoeksmethode.

b. samenstelling klantenraad.

Het uitgangspunt van de minister lijkt te zijn dat de klantenraden worden benoemd door de kabelexploitant. Dat maakt het heel belangrijk om de gewenste onafhankelijkheid en diversiteit van de klantenraad al bij de benoeming goed te regelen. Een manier om te zorgen voor voldoende legitimatie en onafhankelijkheid is om klanten te laten stemmen over de samenstelling. Als dat niet de bedoeling is, kunnen de volgende uitgangspunten de onafhankelijke benoeming waarborgen:

• aanmelding voor de klantenraad staat open voor alle klanten. Klanten kennen de procedure en benoemingscriteria;
• bij de benoeming en de omvang van de klantenraad wordt rekening gehouden met een diverse samenstelling van de klantenraad, onder meer naar leeftijd, geslacht, achtergrond en regionale spreiding. De kabelexploitant zorgt voor een benoemingsprocedure waarin die criteria helder zijn;
• zittende klantenraden moeten kunnen toetsen of het proces op de juiste manier is gebeurd. Uiteindelijk zal het Commissariaat voor de Media het proces bewaken;
• in navolging van het vorige punt wordt de eerste klantenraad samengesteld in overleg met, en indien mogelijk uit, de bestaande programmaraden .

Naast de onafhankelijkheid maken programmaraden zich ook zorgen over de manier waarop de regionale invloed van klantenraden nu wordt neergezet. Juist programmaraden weten dat Nederland echt bestaat uit verschillende regio's met verschillende achtergronden en wensen. De mogelijkheid om daar rekening mee te houden vinden we nog onvoldoende terug in het voorstel. Bij de inrichting van de klantenraden moet de sociaal-culturele samenhang in een gebied belangrijker zijn dan het feit of het kabelnet in handen is van exploitant x of y.

Dat leidt automatisch tot een groter aantal klantenraden dan kabelexploitanten. Het lijkt ons dat Nederland zeker niet in minder dan 10 regio's op te delen is.

c. werkwijze klantenraad

Niet alleen de benoeming, maar ook het werk van de klantenraad moet volkomen onafhankelijk van de kabelexploitant zijn. Daarom is het belangrijk om het volgende te regelen:

• goede financiële basis voor de klantenraden zonder rechtstreekse afhankelijkheid van de kabelexploitant. Dat kan zowel door stevige regels te stellen, als bijvoorbeeld door het inrichten van een fonds waaruit de klantenraden worden gefinancierd;
• de financiering moet bovendien voldoende én voldoende onafhankelijk zijn om de rol van de klantenraad als (mede)opdrachtgever voor het marktonderzoek vorm te geven. Ook moet het mogelijk zijn om handhavingsprocedures tegen de kabelexploitant te voeren;
• de dagelijkse ondersteuning (secretariaat) moet onafhankelijk van de kabelexploitant worden uitgevoerd. Daarnaast moet er ook onafhankelijke ondersteuning op centraal niveau worden geregeld.

2. Naleving regelgeving: handhaving en toezicht

Uit het vorige punt blijkt dat programmaraden kritisch zijn over de daadwerkelijke onafhankelijkheid en werkwijze van het waarborgmodel. Des te meer omdat de enige waarborg tegen te grote invloed van de kabelexploitant door de minister gezocht lijkt te worden in toezicht en regelgeving door het Commissariaat voor de Media. De manier waarop het Commissariaat de uitwerking en handhaving gaat vormgeven is dus een zeer kritisch onderdeel van het model. Wij stellen daarbij de volgende verbeteringen voor:

a. wettelijke basis

De wet moet de uitgangspunten geven op basis waarvan het Commissariaat toezicht en handhaving uitvoert. Uitgangspunten voor de samenstelling van de klantenraad en het marktonderzoek hebben wij reeds genoemd, maar ook regels voor de bepaling van de 'zwaarwegendheid' van argumenten van de kabelexploitant zouden nogmaals vastgelegd moeten worden. Bovendien moet ook de snelheid en slagvaardigheid van de handhavingsprocedure nog eens kritisch worden bekeken. Mogelijk geven nieuwe sanctiemogelijkheden voor het Commissariaat ook hier een verbetering.

b. afwijking van het advies op basis van ontheffing

Op dit moment en waarschijnlijk ook in het nieuwe model, moet de programmaraad/klantenraad handhaving van het advies afdwingen via het Commissariaat. De ervaring leert dat dat veel tijd, geld en energie kost van een niet-professionele partij. Programmaraden bepleiten daarom met klem een regeling aan waarbij de kabelexploitant ontheffing moet vragen bij het Commissariaat wanneer deze zwaarwegende redenen heeft om het advies niet uit te voeren.

c. tijdpad en termijnen

Goede regels en handhaving zijn niets waard als het waarborgmodel niet daadwerkelijk van de grond komt. De termijn waarop de klantenraden en de rest van het model ingevoerd moeten zijn moet dus vastliggen, met daarbij ook sanctiemogelijkheden. Ook andere termijnen, zoals die voor de uitvoering van het onderzoek, de advisering en de implementatie van het nieuwe pakket moeten hard zijn.

d. klacht- en bezwaarprocedure voor klanten

Er moet een klacht- en bezwaarprocedure komen voor klanten bij de verschillende onderdelen van het model.

3. Het tv- en radiopakket

De vorige aandachtspunten betroffen randvoorwaarden om te komen tot het tv- en radiopakket. Maar het gaat natuurlijk vooral om de inhoud van dat pakket. Programmaraden maken de volgende aantekeningen bij het huidige voorstel:

a. pluriformiteit

Het voorstel kan gemakkelijk leiden tot eenheidsworst, een pakket waarin weliswaar alle grote zenders zitten, maar waarin geen ruimte is voor pluriformiteit. Het model biedt mogelijkheden om wél tot een divers pakket te komen, als tenminste:

• de aanwijzing van categorieën zenders in het pakket door de klantenraden gebeurt. Die zien welke behoeften er in hun gebied leven en tot welke diversiteit in het pakket dat moet leiden. Het Commissariaat zou dan, indien noodzakelijk, aanwijzingen kunnen geven voor categorieën die overal in het land opgenomen moeten worden;
• het marktonderzoek gericht is op de ondersteuning van de diversiteit. Dus niet slechts een opsomming geeft van de meest bekeken, of geliefde, zenders;
• regionale verschillen mogelijk zijn. Marktonderzoek en klantenraden moeten regionaal zijn ingericht, maar er moeten ook per regio verschillende zender geadviseerd kunnen worden door de klantenraad.

Alleen als hieraan is voldaan kunnen de twee, voor de klantenraad beschikbare, zenders ook daadwerkelijk worden ingezet om de gewenste diversiteit vorm te geven.

b. omvang van het tv-pakket

We gaan ervan uit dat de minimale omvang van het digitale standaardpakket voor televisie in de wet gesteld wordt op 30 zenders en van het analoge pakket op 15 zenders blijft.

Daarnaast moet er nog wel duidelijkheid komen over de vraag of:

-  de must-carry zenders ook in dit pakket zijn opgenomen;

-  de twee zenders waarover de klantenraad adviseert ook tot dit pakket horen.   

c. wie bepaalt welke zender verdwijnt

Net zo belangrijk als de keuze welke zender in het pakket komt, is de beslissing welke zender dan moet verdwijnen. Om de effecten van het advies van de klantenraad transparant te maken, moet de klantenraad ook kunnen beslissen welke zender uit het aanbod verdwijnt. Uiteraard na overleg met de kabelexploitant en rekening houdend met het marktonderzoek en de aangewezen categorieën.

d. radiopakket

De regeling voor de samenstelling van het radiopakket in het waarborgmodel is volstrekt onvoldoende. De ervaring van programmaraden is dat juist bij radio veel discussies voorkomen over de inhoud van het pakket. Ook het aantal wijzigingen en nieuwe zenders is daar veel groter dan bij tv. Wij stellen dus voor het model ook te laten gelden voor de samenstelling van het radiopakket.

4. Ervaringen uit het verleden

Tot slot willen programmaraden, op basis van hun ervaringen in de afgelopen jaren, u nog wijzen op een aantal punten dat ook uw aandacht verdient. 

• kabelexploitanten en zenders lijken nu regelmatig 'misbruik' te maken van het auteursrecht. Er worden afspraken gemaakt over beschikbaarheid in een bepaald pakket, waardoor klanten buitenspel worden gezet. Een mogelijke oplossing hiervoor zou kunnen zijn dat zenders die zich aanbieden in een bepaalde regio, daar dan ook wel voor alle pakketten beschikbaar moeten zijn;
• kabelexploitanten verkleinen op grote schaal de omvang van het analoge pakket. In de toekomst zou dat ook met het digitale standaardpakket kunnen gebeuren. Vooral de analoge teruggang stuit op veel bezwaren van klanten; programmaraden krijgen daar bijna dagelijks reacties over. Hoewel wij begrijpen dat die teruggang soms onvermijdelijk is, vragen wij aandacht voor de manier waarop dat gebeurt. Het uitgangspunt zou toch tenminste moeten zijn dat verkleinen van het pakket alleen is toegestaan als ook het tarief minder wordt. Minder zenders = minder betalen;
• heel belangrijk voor toekomstige keuzevrijheid van klanten is dat de concurrentie tussen infrastructuren verder bevorderd wordt en de kabel ook daadwerkelijk opengesteld wordt voor andere aanbieders.