Kabelraden

Radio 1 gaat op maandag 1 september om. Op dit moment ligt een aantal zenderprofielen klaar voor de nieuws- en sportzender. Als de tientallen deelredacties en omroepen die op Radio 1 samenwerken hun goedkeuring hechten aan een van die profielen, wordt een nieuw uitzendschema gemaakt. Vervolgens kunnen de omroepen, alleen of samen, intekenen op de programma's in dat schema. Onder het motto ‘een broedende kip moet je niet storen' wil zendermanager Laurens Borst nu niets zeggen. Maar de contouren van het nieuwe Radio 1 tekenen zich af.

De huidige problemen van Radio 1 zijn snel geschetst. De zender verliest luistertijdaandeel en heeft te maken met de luisteraars die vergrijzen. Grootste probleem is dat relatief weinig mensen door-luisteren. Er zijn pieken rond het ochtendnieuws van acht uur, de lunch en - iets minder mate - zes uur ‘s avonds, maar de luisteraars zijn net zo snel weer verdwenen als dat ze komen. Zelfs gedurende de ochtenduren, en dat zijn de uren waar elke radiozender het van moet hebben, luisteren steeds minder mensen naar Radio 1. Al vanaf kwart over acht, half negen haken ze af. Analytici wijzen erop dat Radio 1 niet meegaat met the flow van de luisteraar. Waar die een boodschap gaat doen, koffie inschenkt of begint aan een klus, komt Radio 1, zeker na 9 uur - juist met pittige, vaak diepgaande gesprekken. Of langdurige reportages.

Brief
Geen wonder, dat de discussie zich vanaf het begin toespitste op het programma De Ochtenden van 9.00 uur tot 12.00 uur, nu ingevuld door EO, VPRO en VARA. Waar Borst voorstelde om eens na te denken over een ander soort programma's op dat tijdstip, stuurden Bertus Tichelaar (EO), Kees Schaepman (VPRO) en Frans Klein (VARA) een boze brief. Ze erkenden daarin dat er iets moet gebeuren aan de dalende luistercijfers, maar niet op de wijze van Borst.
Ook zetten zij vraagtekens bij het voorstel voor een horizontale programmering (elke dag dezelfde presentator/en op hetzelfde tijdstip). Volgens de drie omroepen zou zo de voorkeur worden gegeven aan de vorm boven de inhoud terwijl Radio 1 onvoorwaardelijk voor ‘journalistieke inhoud' moet gaan.

Aftrap
De brief lekte uit naar een aantal kranten en het persbureau NOVUM en heeft intern - ongetwijfeld - tot fikse discussie geleid. Toch wil niemand daar wat over zeggen. ‘Het was toen een reactie op de aftrap van het debat', zegt Bertus Tichelaar nu, desgevraagd. ‘Maar er is nog niks besloten. Er vindt nu een goed gesprek plaats en daar doen we van harte aan mee.'
Verder stelt hij dat ‘nagenoeg iedereen van mening is dat Radio 1 horizontale programmering moet krijgen. Maar hoe zit het dan met de in de brief uitgesproken zorg? ‘Ach', verzucht hij. ‘Er is geen reden voor angst. Ook niet voor hoop. We zijn volop bezig met de vraag: wat voor zender moet het zijn? Dat moet leiden tot een schema. En dan pas komt de vraag: wie gaat het maken?'

Anders
Dat klinkt alsof er nog helemaal niets is besloten, maar de praktijk is anders. Neem de datum. Vrijwel iedereen vindt dat het ‘nieuwe' Radio op 1 september moet beginnen. Omdat de problemen met het afkalvend luistertijdaandeel urgent zijn. Maar ook omdat in september een eind komt aan een lange zomer vol NOS-sportverslaggeving (EK Voetbal, Tour de France, Olympische Spelen). De meeste omroepen hebben maandenlang niets te doen en kunnen (dus) werken aan de nieuwe programmering.
Maar ook over de inhoud van die nieuwe programmering valt al wat meer te zeggen. Wie immers mee wil met the flow van de luisteraar, zal vooral de ochtend vanaf een uur of half negen een wat luchtiger gezicht moeten geven. Dan kom je al snel uit bij een (wel) succesvol programma als de TROS Nieuwsshow (nu op zaterdagochtend van 8.30 tot 11 uur) met gesprekken van gemiddeld twaalf minuten - afwisselend ernstig en dan weer wat luchtiger. ‘En een prettige tone of voice,' zegt een betrokkene bij de TROS. De vraag is wel of het programma het net zo goed doet als nu wanneer het dagelijks wordt uitgezonden. Nog los van de vraag of de TROS er iets voor voelt om doordeweeks door te programmeren. Maar een dagelijkse Nieuwsshow is zeker een optie in de gesprekken die nu plaatsvinden.

Duopresentatie
Er is nog een reden om de formule van de TROS Nieuwsshow vaker toe te passen: duopresentatie. Niet voor niets schreef Chris Kijne (VPRO) eerder in zijn column in Spreek'buis dat hij ‘droomde' van programma's waarin twee presentatoren van twee omroepen gezamenlijk een uitzending doen. Het is een idee dat breed leeft in Hilversum. Dus wordt er nu gedacht aan horizontale blokken van bijvoorbeeld anderhalf of twee uur waarin twee omroepen samenwerken. Ook dat is nieuw, want - in tegenstelling tot wat er op televisie gebeurt - bestaan bij de publieke radiozenders geen samenwerkingsverbanden. Er vindt zelfs nauwelijks tot geen overleg plaats tussen de redacties van de verschillende omroepen op Radio 1, wat voor de luisteraar betekent dat hetzelfde onderwerp met dezelfde spreker binnen een paar uur twee keer kan langskomen.
Kiezen voor de nieuwe formule heeft meer implicaties. Met als meest opvallende vraag of ook het Radio 1 Journaal mee moet doen en overgaan tot duopresentatie, wellicht zelfs van verschillende omroepen? Veel omroepen vinden in ieder geval dat het ‘vlaggeschip' van Radio 1 niet ongemoeid moet blijven, want het Radio 1 Journaal is het afgelopen jaar veel luisteraars kwijtgeraakt. In de ochtenduitzending zijn dat er bijna 20 duizend (een daling van 337 naar 318 duizend luisteraars), de lunch daalde zelfs dramatisch (van 263 naar 232 duizend) en de avondeditie raakte vijftienduizend luisteraars kwijt en zit nu op 180 duizend luisteraars.
Het is toeval, maar ochtendpresentator Rob Trip heeft aangekondigd per augustus in ieder geval voor een jaar te stoppen - hij gaat tv-documentaires maken voor de NPS. Dat biedt dus mogelijkheden om in ieder geval de ochtenduitzending van het Radio 1 Journaal om te gooien.

Kunststof
Maar minstens even belangrijk is de vraag wat er moet gebeuren na negen uur ‘s ochtends - met de lange interviews en reportages die nu door de dag heen worden uitgezonden. Waar blijft het onderzoeksprogramma Argos (VPRO)? Waar blijven de interviews van Tijs van den Brink (EO)? Maar ook: waar blijft het NPS programma Kunststof (elke werkdag 19.00 uur tot 20.00 uur), waarin elke avond een uur lang een gast live één op één wordt geïnterviewd. Moet dat blijven? Kan dat blijven?
Kunststof-eindredacteur Frans Kotterer twijfelt geen moment: ‘Ik ga er vanuit dat het programma straks gewoon in het schema zit. Gesterkt door de laatste luistercijfers van een gemiddelde van 92 duizend per uitzending. Voor Kunststof is dat goed. Het is een van de weinige programma's die het beter doet dan een jaar geleden - toen waren het er nog 75 duizend. Maar sowieso doet die cultuurbalk het goed, want Opium in het weekend trekt ook meer luisteraars. Als je dan ook nog weet dat cultuur een speerpunt is van de Publieke Omroep, dan heb ik geen reden om bij de pakken neer te zitten.'

Richting
Er moeten dus nog heel wat hobbels worden genomen voordat duidelijk is hoe het nieuwe zendschema van Radio 1 er uit gaat zien. Niet voor niets rent Laurens Borst van grote vergaderingen (waarop soms dertig mensen van alle elf betrokken omroepen meepraten) naar ‘bilateraaltjes' en weer terug. De eerste winst heeft hij binnen: alle omroepen zijn nog steeds betrokken bij het proces. Nu gaat het om de richting die Radio 1 op moet.
Als inderdaad de keus valt op een profiel waarbij vooral overdag luchtiger wordt geprogrammeerd, heeft dat verregaande consequenties. En ook al zijn er nog een kleine vijf maanden te gaan, snelheid is toch geboden. Want toen duidelijk werd dat NOS sport het leeuwendeel van de uitzendingen gaat verzorgen vanaf het EK Voetbal, hebben nogal wat omroepen hun redacties vrijaf gegeven voor de zomer. En dan is het lastig om proefuitzendingen te draaien die je ook nog eens door verschillende omroepen laat voorbereiden. Dus heeft een aantal eindredacteuren al weer twijfel uitgesproken over 1 september. Maar vooralsnog houdt Borst keihard aan die datum vast.